ANADİLİ ÜZERİNE

Anadili desteği, anadili öğretimi ve anadilinde destek dersi

Anadili çocuğun;

• gelişiminde ve özgüveninin güçlenmesinde önemli rol oynar,

• öğrenme yeteneğinin temelini oluşturur,

• ikinci bir dili ve diğer bilgileri öğrenmesini kolaylaştırır.

Bir toplumda çok dilli kişilerin bulunması o topluma sadece yarar sağlar.

Anadili öğretiminin önemi konusunda, geniş kapsamlı araştırma bilgileri NORDBAS´ta toplanmış bulunmaktadır.

Konuyla ilgili bazı terimlerin kısa açıklamaları için burayı tıklayınız.

Anadili desteği nedir?

Önokul öğretim programı, anadili İsveççe olmayan çocuklara, kendi anadillerini geliştirme hakkı tanımaktadır. Çocuğa her hafta bir kez kendi kültür çevresinden gelen bir anadili öğretmeni ile öğretim olanağı sağlanır. Öğretmenin anadilinde anlattığı masallar, tekerlemeler, anadilinde söylenen şarkılar, oynanan oyunlar; çocuğun kendi kültürünü tanımasına ve kişiliğinin güçlenmesine yardımcı olur. Ayrıca bu çalışma, evde kullanılan dillerle okulda kullanılan dil arasında doğal bir köprü oluşturur.

Bu konuda yapılan araştırmalar; önokullarda anadili desteği alan çocukların, okul hayatında daha başarılı olduklarını ortaya koymuştur.

Anadili öğretimi nedir?

Temel okul ve liselerde, anadili öğretimi kendine özgü bir derstir. Amaç, öğrencinin hem okuldaki çalışmaları en iyi şekilde özümsemesini sağlamak, hem de iki dilliliğini ve kimliğini geliştirmesine yardımcı olmaktır. Anadili dersleri, öncelikle öğrencinin kişilik gelişmesini ön plana çıkaracak ve kendine olan güvenini  güçlendirecek biçimde düzenlenmelidir. Anadili öğretiminin nasıl düzenleneceği konusunda bir dizi kural vardır. Bunları yönetmelik başlığı altında bulabilirsiniz. Anadili öğretmenleri genellikle öğretim yaptıkları çocuklarla aynı kültür ortamından gelmektedir. Aynı zamanda da İsveççe ve İsveç toplumu hakkında da geniş bilgiye sahip olmaları gerekmektedir.

Anadilinde destek dersi nedir?

İsveç´e yeni gelmiş çocuk ve gençler, dersleri izleyebilmek için yeterli İsveççe´ye sahip olmadıklarından kendilerine anadili aracılığıyla derslerine yardım olanağı sağlanır. Öğrencinin anadilinde destek derslerine gereksinimi olup olmadığını okul ve aile birlikte tartışarak belirler.

Hangi durumlarda öğrencilerin anadilinde destek dersi alabilecekleri konusunda karar yetkisi okul müdürüne aittir.

Kimler anadili desteği, anadili öğretimi ve anadilinde destek dersi alabilir?

Evinde İsveççe´den başka bir dil konuşulan her öğrenci anadili öğretimi alma hakkına sahiptir. Ulusal azınlık dillerinin söz konusu olduğu durumlarda, o dil evde konuşuluyor olmasa bile o dilde öğretim olanağı sağlanır. Başka bir ülkeden evlatlık olarak getirilmiş çocuklara da geldikleri ülkenin dilinde anadili öğretimi hakkı tanınır.

Ulusal azınlık dilleri hangileridir?

Genişletilmiş haklara sahip bulunan İsveç azınlık dilleri şunlardır: Laponca, Fince, Meänkieli (Tornedal Fincesi), Romani chip (Roman Dili) ve Jiddisch (Eskenazi Dili). 2001 yılında, Avrupa Birliği kurallarına uyularak bu dillerin durumu daha da güçlendirilmiştir.

Ayrıntılı bilgi için tıkla: Okullardaki azınlık dilleri ve Uppsala Üniversitesi araştırmaları.

Sığınmacı çocuklar

İsveç´e sığınmak üzere başvurmuş ve belirli bir süre oturma izni almış olan çocuklar için 1 Ocak 2001 tarihinden itibaren yeni bir kararname (2001:976) geçerlidir. Buna göre, bağlı bulundukları belediyeler sığınmacı çocuklara bir ay içerisinde öğretim olanakları sağlamakla yükümlüdür. Bu olanak, İsveç´te yaşayan tüm çocuklara sağlanan öğretim  olanaklarıyla eş değerde olacaktır.

Anadili öğretimi için nasıl başvurulur?

Çocuğunun anadili öğretimi alıp almayacağına yalnızca veliler karar verebilir. Veli, çocuğunun bu olanaktan yararlanabilmesi için okul ya da belediyeye başvurur. Başvurunun ne zaman ve nasıl yapılacağı konusunda velileri aydınlatmak önokul veya okulun görevidir.

Yuvalarda anadili desteği, okullarda anadili öğretimi isteğe bağlı ve ücretsizdir.

Anadili öğretiminin sağlanması kimin sorumluluğundadır?

Önokullar ve okullar belediyelerin sorumluluğu altındadır. Belediyeler, öğretim alanında devletin saptadığı hedeflere ulaşmakla yükümlüdür. Bu hedeflere ulaşabilmek için gereken çalışmaları organize etmekte  geniş özgürlüğe sahiptirler. Belediye, eğer bünyesinde aynı anadilini konuşan beş öğrenciden oluşmuş bir grup varsa bu gruba anadili öğretimi sağlamak ve bu iş için uygun bir öğretmen bulmakla yükümlüdür. Gerekli grup büyüklüğünü tutturabilmek ve öğretimi sağlamak amacıyla birkaç okul işbirliği yapabilir.

Önokullarda anadili öğretimi

Önokulların, eğitim ve öğretim programında belirlenen amaçlara ulaşabilmesi için gerekli olanakların sağlanması belediyelerin sorumluluğudur. Çocuğun gelişim ve eğitimi ev ile yakın bir işbirliği sağlanarak gerçekleştirilir.

Anadili öğretmeni haftada bir kez (2-6 saat) çocuğun bulunduğu yuvada öğretim yapar.  Uygulamada ise  bugün ancak on çocuktan biri bu haktan yararlanabilmektedir. Anadili desteği alan çocukların oranı belediyeden belediyeye çok büyük farklılıklar göstermektedir.

Temel okulda anadili öğretimi

Okullar Yasası´na göre belediyeler anadili öğretimini sağlamakla yükümlüdür.  Temel okulda anadili öğretimi değişik şekillerde düzenlenebilir ancak sonuçta her öğrenci haftada 2 ila 3 saat arası anadili dersi görebilir.

• Yabanci dil seçimi olarak (språkval), 6-9. sınıflarda

Başka yabancı bir dil yerine öğrenci kendi anadilini seçebilir. Bu durumda anadili dersi normal ders saatleri içinde yer alır. Bu ders (språkval) için ayrılan saatler genellikle 6-9.sınıflar arasında dağıtılır. Hangi dillerin yabancı dil  olarak okutulacağına okul müdürü karar verir. Bu da o dilde ders almak isteyen öğrenci sayısına bağlıdır.

• Seçmeli ders (elevens val), 1-9. sınıflarda

Temel okul aşaması süresince öğrencilerin kendi ilgi alanlarına göre seçtikleri dersler vardır. Her öğrenci bilgisini derinleştirmek amacıyla okulun sunduğu konulardan birini kendi seçimi olarak okur. Eğer öğrenci isterse seçmeli ders olarak kendi anadilini okuyabilir. Ancak anadilinin seçmeli ders kapsamına girip giremeyeceğine okul müdürü karar verir. Bu da gene bu konuda istek belirten öğrenci sayısına bağlıdır.

• Okulun seçmeli dersi (skolans val), 1-9. sınıflarda

Okullar kendilerine bir nitelik kazandırmak amacı ile bazı konulara ağırlık verebilirler. Bu amaç için ders saati planı içerisinde ayrılmış özel bir zaman dilimi vardır. Anadili dersi bu çerçevede de düzenlenebilir.

• Ders saati planı dışında anadili dersi

Anadili dersleri, öğrencinin normal ders çizelgesinin dışında düzenlenir. Yaygın olarak okullardaki uygulama bu yöndedir. Bu uygulama öğrencinin haftada birkaç saat fazladan ders görmesi anlamına gelmektedir. Bunun kaç saat olacağına belediyeler karar verir. Genellikle bu ders saati, haftada 2 saattir.
 

Özel eğitim okullarında anadili öğretimi

Özel eğitim okullarına devam eden özürlü çocuklar da anadili öğretimi ve anadilinde destek dersi alabilirler. Anadili dersi seçmeli ders olarak ya da normal ders çizelgesi dışında düzenlenir. Bu öğrencilere özel bir eğitim sunulur.

Özel eğitim okullarında anadili derslerinin düzenlenebilmesi için belli bir öğrenci sayısı tutturmak gerekmemektedir.

Liselerde anadili öğretimi

Öğrenci lisede de anadili dersi almaya devam edebilir. Belediyeler, öğrenci sayısı ve ekonomik kaynaklara bağlı olarak liselerde anadili öğretiminin değişik şekillerde düzenlenmesini sağlar. Liselerde anadili dersi 3 değişik şekilde düzenlenebilir:

• Ders seçimi olarak anadili

• Yabancı dil seçimi olarak anadili

• Ders çizelgesi dışında anadili dersi.

Aile ve okul arasındaki işbirliği

Velilerin ve okulun anadili öğretimi konusundaki tutumları çocuğun bu konudaki seçimini etkileyen en önemli unsurlardan biridir. Aile ile öğretim kurumlarının çocuğun eğitimi ve öğretimi konusunda olumlu bir hava ve işbirliği ortamı yaratabilmeleri çok önemlidir.

Önokullar ve okullar her dönem en az bir kez çocukla ilgili olarak gelişim toplantısı düzenlemek zorundadır. Bu gelişim toplantısına öğretmen, öğrenci ve veli katılır. Anadili öğrenimi gören öğrencilerin anadili öğretmenleri de bu toplantıya katılabilir. Ancak anadili öğretmeninin bu toplantıdaki rolü tercümanlık değildir.

Gelişim toplantısının dışında veli isterse okuldan yazılı bir değerlendirme talep edebilir. Temel okulda karne 8. sınıftan itibaren verilir.